"De Distilleerketel" tussen Voor- en Achterhaven te Delfshaven - omstreeks 1910 - in 2000

Rubriek Index

Een foto van omstreeks 1910, genomen vanaf de oude watertoren van Delfshaven naast de Schiemond op de Ruigeplaat (foto aangeleverd door Bas).
De molen rechts is "De Distilleerketel", de molen links is "Het Vertrouwen". Onder de naar rechts uitstekende wiek van "De Distilleerketel" zien we, verder naar achter, nog een derde molen staan.
Dit is "De Graankorrel" aan de Mathenesserdijk. En voor de echte molenfanaten, er valt zelfs nog een vierde exemplaar waar te nemen, al is het heel wazig, aan de horizon links van "De Distilleerketel".
Dit is "De Hoekmolen", gestaan hebbend aan de Delfshavense Schie ter hoogte van de huidige Mathenesserbrug.

"De Distilleerketel" is een stenen stellingmolen. Het was een van de vijf moutmolens die ooit in Delfshaven stonden; het is de enige die (gerestaureerd) is behouden.
Van de andere vier resteren in totaal precies twee molenstompen. Mout - gekiemd graan - dient als grondstof voor bier of (in dit geval) moutwijn. Hieruit werd jenever en brandewijn gestookt in een distilleerderij - vandaar ook de naam van de molen.

Recente foto vanaf ongeveer dezelfde plaats, zij het wat lager van camera-standpunt.
De watertoren is namelijk reeds lang verdwenen .... Links van de molen de Voorhaven; rechts de Achterhaven.

Nu moet je deze twee foto's eens met elkaar vergelijken. Valt het je dan ook op, dat de molen hoger is geworden en langere wieken heeft? Beetje gegroeid? Hoe zit dat eigenlijk?

Daar blijkt een heel verhaal achter te zitten!

De eerste versie van "De Distilleerketel" werd in 1727 gebouwd. Zoals wel vaker voorkomt met molens, ging deze molen op zeker moment door brand verloren. Dat geschiedde op 25 juli 1899. Het was een geduchte brand, die bestreden werd door onder meer de drijvende stoomspuit "Maaswerken" die - toevallig - in Delfshaven gestationeerd was. Verder deden mee de stoomspuiten van het Oostelijk en het Westelijk gemaal, drie stoombootjes benevens de handbrandspuiten 22, 28 en 27. Ook waren aanwezig de spuiten 21, 29, 23, 7 en 19. Met handspuiten valt tegen een dergelijke brand weinig uit te richten, maar ook de gecombineerde stoompomp-capaciteit kon niet voorkomen, dat de molen volledig uitbrandde. Toen de volgende dag de loshangende wieken eraf getrokken werden, was de ruïne compleet.

De molen werd herbouwd, en bleef in bedrijf tot 1922. Toen werd hij stopgezet, er kwamen efficiënter maalmethoden in zwang, en de molen raakte in verval. In 1938 werd "De Distilleerketel" onttakeld, in 1940 werd hij in brand geschoten. Sedertdien stond er in feite slechts een lege romp.

Historisch Delfshaven zou niet "echt" zijn zonder molen en dus werd besloten, "De Distilleerketel" te restaureren. Dat besluit - einde jaren 1980 - had nogal wat voeten in aarde en het werd zogezegd op het uiterste nippertje genomen. De romp was ondertussen al half afgebroken .... Goed, er werd besloten dat het herstel (toch) doorgang zou vinden en toen bleek weer, dat er inmiddels pal naast de molen nieuwe woningen waren verrezen. Deze stonden zo dicht bij de oude romp, dat, zou men deze heropbouwen, er niet eens meer plaats zou zijn voor de molenbalie. Men besloot toen om de oude romp dan maar geheel af te breken en 11 meter verder naar de punt een hele nieuwe molen te bouwen .... De nieuwe molen werd gelijk een goeie meter hoger opgetrokken, vanwege de ongunstige molenbiotoop, zoals dat zo mooi heet. Die huizen verstoren de wind behoorlijk. De grondcirkel van de molen bleef hetzelfde; de tapsheid van de romp ook, en dus werd de hogere molen opvallend slank. Omdat de bovenas een meter hoger ligt, konden wieken met groter vlucht (de afstand van wiektop tot wiektop) worden gekozen. De vlucht is nu dik 27 meter.

Conclusie: de molen die we op de foto hierboven uit augustus 2000 zien, is de derde die (ongeveer) op deze plaats stond.

Een met de hand ingekleurde ansichtkaart, geschatte datering 1910. In ieder geval voor 1919.
Lief hoor, die mooie gele boot en dat kraakhelderwitte wasgoed dat aan boord in de wind hangt te wapperen.
Juist links van "De Distilleerketel" zien we een stukje van een andere Delfshavener molen, die aan de Achterhaven stond en "De Waakzaamheid" heette.

"De Distilleerketel" in gedeeltelijk onttakelde toestand in 1938.
De buitenroede is reeds verwijderd; de binnenroede zit nog op z'n plaats. Maar dat zal niet lang meer duren!

Een unieke foto. De fotograaf staat hier op de binnenroede, een anderhalve meter naar buiten, en een meter of vierentwintig of zo boven de grond.
We kijken langs de kale roede naar het westen. Links achter de splitsing van de Westzeedijk in de Pelgrimsstraat (Vierhavenstraat) en Hudsonstraat.
Op die hoek, het merkwaardige pand van Diepeveen. De loods linksvoor staat op de hoek van de Voorhaven met de Middenkous.
Zie je, hoe de binnenroede zit vastgewigd met (vermoedelijk) azijnhouten wiggen? En valt je de lichte kromming van de roede op?

Rotterdam toen en nu