Pavoiseren van molens....

Rubriek Index

Lia fietste in januari van dit jaar lekker in het frisse winterweer langs de zuidrand van Rotterdam en trof de Pendrechtse molen in feesttooi.
Ze schrijft:

't Was wel een beetje gek. We komen daar langs die molen, hangen er allemaal van die vlaggetjes in de wieken.
Waarom die vlaggetjes daar hingen, weet ik eigenlijk niet.
En ik heb het ook niet kunnen ontdekken, want de molen was helemaal niet geopend, zelfs.
Mischien was er kort daarvoor een open dag geweest, of zo?

Wel, het pavoiseren van molens ("mooizetten", zoals dat officieel heet) is een oud gebruik - bij feesten werd de molen versierd. Misschien viel Lia's fietstocht op de verjaardag van de Koningin, op 31 januari?
We legden Lia's foto voor aan Bas, die gelijk begon te likkebaarden en zei:

Zullen we dan daar gelijk es wat meer over vertellen?
Je begrijpt dat het antwoord op die vraag een volmondig "JA" was en nou, daar gaan we dan ....
Zulke vlaggenlijnen tussen de "enden", dat is een vrij algemene molenversiering. Met "enden" bedoelt een molenaar overigens niet alleen de uiteinden van de wieken, maar hele wieken.
Zo geeft hij de snelheid van de draaiende molen op als bijvoorbeeld 60 enden, en dat betekent dan dat er 60 keer per minuut een wiek de molenromp passeert.
Bij twee roeden met in totaal 4 enden op een molen draait de bovenas in zo'n geval dus 15 omwentelingen per minuut.
Voor de lol even uitgerekend, bij een roede van 27 meter lengte heeft de tip bij dat toerental een snelheid van ruim 76 kilometer per uur - "een klap van de molen krijgen" komt dan wél aan, hoor!
Maar we dwalen af. Van een "mooigezette" molen loop je geen klap op, die staat immers stil!

Houtzaagmolen "De Vlaggeman" van Abraham van Stolk & Zoonen in een prachtige versiering.
Een van de mooiste versieringen die we ooit zagen, dus je moet ons de wat mindere foto maar vergeven.
We schatten zo, dat deze foto in 1898 is gemaakt, bij de Troonsbestijging van Prinses Wilhelmina - kijk, de kroon hangt bovenin midden tussen de vlaggen, met een Nederlandse vlag er boven.
De andere vlaggen zullen, naar we aannemen, wel Rotterdamse vlaggen zijn geweest.
Wat is dat toch een feestelijke kleurenstellling, ons Groen-Wit-Groen!
Heb je trouwens gezien, dat er op elke wiektip nog een losse vlag op stok staat? Dat was weer het Rood-Wit-Blauw.

Zoals je in de twee foto's direct hierboven en hieronder wel duidelijk ziet, horen de vlaggen GROOT te zijn.
Zeker voor de traditionele Rotterdamse vlaggentooi werden hele meer-persoons-beddelakens van vlaggen opgespannen.
Tegenwoordig zie je vaak dat molens - zelfs Rotterdamse - worden opgetuigd met lijnen met van die kleine puntvlaggetjes, zoals we die vroeger aan de fiets hadden, en waar ze tegenwoordig ook supermarkten, bouwmarkten, meubelboulevards en tuincentra opsieren, en zo. Nou, die flutvlagjes zie je op een klein beetje afstand echt helemaal niet meer.
Op de foto's van "De Vlaggeman" en "De Reus" ziet het er wel even anders uit.
Merk op dat bij "De Reus" hieronder zelfs de balie is versierd met groen en vlaggen.
En heb je gezien dat in de einden van de enden aparte versieringen zijn ingewoven? Ogen op de beneden-enden en harten op de boven-enden. Zo hoorde het ook.
Die regel was gebaseerd op een oud Christelijk lied: "Het oog omhoog en het hart daarboven, hier beneden is het niet!"

Het mooizetten werd - en wordt - gedaan bij heugelijke gebeurtenissen, hetzij in de molenaars- of eigenaarsfamilie, hetzij bij de polderbesturen, hetzij bij nationale feestgelegenheden.
De foto's die we hier geven laten zien hoe dit in Rotterdam moet. Zo En Niet Anders. Maar bedenk wel, dit soort dingen was - en is - bijna altijd streekgebonden.
Ergens anders zegt de etiquette misschien wel iets anders. Maar daar hoeven wij ons hier geen zorgen om maken. Oh, en nog een detail.
Als het feest is, moet alles niet alleen feestelijk worden versierd, dan moet er ook netjes opgeruimd worden.

Zie hoe fraai de opgerolde zeilen door het hekwerk van de wieken gevlochten zijn.
Onderstaande molen, "De Vier Winden" in Terbregge, is Rotterdams maar laat het behoorlijk afweten. Wat een miniatuurlappies!
Maar - en dat is wel weer leuk - je kunt hier nog een andere uiting van feestvreugde waarnemen.
Daarom durven we hem (de foto, niet de molen) er op deze pagina toch wel bijzetten.
Deze molen staat "in de vreugd". Dat wil zeggen dat de enden iets "te kort gevangen zijn", oftewel, dat de staande roede net vòòr de verticaalstand is stopgezet.
Deze stand heet ook wel "komend", omdat het onderste end als het ware "er aankomt". De tegengestelde stand bestaat ook, hij heet - had je vast niet gedacht - "gaand".
De gaande stand wordt ook wel "de rouwstand" genoemd. In dit bijzondere geval wordt soms ook de vlag op de kap halfstok gehesen.
Je had inmiddels wel begrepen dat de komende stand werd gebruikt bij huwelijken en geboortes?

Rotterdam toen en nu