De molens van Houtzagerij Abraham van Stolk en Zoonen aan de Schie....

Rubriek Index

Aan de Schie, even ten noorden van de Heulbrug, vond je begin vorige eeuw de molens en houtloodsen van de bekende houtfirma Van Stolk.
De Schie is reeds lang gedempt; het gebied waar we het over hebben moet je zoeken aan de noordoostzijde van de Schiekade tussen de Bergweg en de Vlaggemanstraat.
Molens zul je daar niet meer aantreffen .... We laten hieronder enige beelden zien uit de periode 1880-1905.

Maar eerst enkele gegevens.
Abraham van Stolk en Zoonen is een oud bedrijf, reeds in 1727 kocht David van Stolk het stuk land dat we hierboven al aanduidden: "groot 3 morgen" ten oosten van de Schiekade.
De firma, geleid door opvolgende generaties Stolken, groeide voorspoedig uit, zodat zij in 1819 de trotse eigenaresse was van zes windzaagmolens, waarvan er vijf aan de Schie stonden.
Dit waren: "De Bartholomeus Everardus", "De Steur", "De Koe", "De Jonge Abraham" en "De Vlaggeman". De zesde molen, "De Notenboom", stond te Oostzaandam.
Daarnaast bezat de onderneming tal van houtwerven en houtloodsen.

Van de genoemde zes molens was "De Koe" de oudste.
Hij werd in 1746 door David van Stolk gekocht. De molen was toen al een eeuw oud, hij werd oorspronkelijk als verfmolen gebouwd.
In de loop van de 19e eeuw werden verschillende van de genoemde oude molens afgebroken en vervangen door nieuwe, onder meer "Het Haantje" en "De Barg".

In 1925 was van de rijke molenpracht slechts weinig over: één windmolen resteerde, "De Vlaggeman", en die was toen al jaren buiten gebruik.
In plaats van de windmolens kwamen stoomzagerijen, die wél traditionele namen kregen, te weten: "De Koe" en "De Bartholomeus Everardus".
Het laat zich makkelijk raden, welke molens hiervoor opgeruimd werden .... "De Vlaggeman" werd uiteindelijk in 1929 ook gesloopt.
Er werden plannen gemaakt om hem aan de Kralingse Plas te herbouwen, maar deze mooie ideeën zijn nooit tot uitvoering gebracht.

De Schie, genomen vanaf de Heulbrug in de Bergweg, omstreeks 1905.
In die tijd was het gebied ten noordwesten van de Bergweg - de Bergpolder - nog vrijwel onbebouwd.
Links van het midden, houtzaagmolen "De Vlaggeman" van de firma Van Stolk. De schuiten rechts op de voorgrond zijn van de Gemeentelijke Huisvuildienst.
Rechts zie je hoe de bebouwing van de Voorburgstraat en omgeving komt oprukken.
Tussen deze hoge en grote - toen nog gloednieuwe - woonblokken en de Schie ligt het buurtschap de Kruiplaats, met kleine hofjes en lage en primitieve rijtjeswoninkjes.

De tweede foto is ruim 10 jaar ouder (kort voor 1895) en een stukje verder naar het noorden genomen, vanaf de linker Schiekade.
We zien hier, van dichterbij, opnieuw de houtzaagmolen "De Vlaggeman". Links van deze, een tweede houtzaagmolen, een paltrok, "Het Haantje" geheten.
Deze werd in 1895 gesloopt, vandaar dat we hem op de voorgaande foto niet terugvinden.
Helemaal links, met schoorsteen, de stoomzagerij "De Koe" die, zoals we boven reeds vermeldden, de gelijknamige oeroude windmolen verving.

Deze foto is weer een jaar of vijftien eerder gemaakt (omstreeks 1880). We zien, dat er destijds nog een derde houtzaagmolen stond, "De Barg".
Dit was een zeskante molen, zoals je op de foto kunt zien (als je goed kijkt).
De meeste zaagmolens waren zeskant. Het molenlijf heeft dan zes stijlen, waarvan er maar twee op de zaagvloer stonden; en elk twee aan weerszijden van de zaagvloer.
Hadde men de molen achtkant gebouwd, er zouden vier stijlen op de zaagvloer in de weg hebben gestaan.
"De Barg" brandde op 30 maart 1881 af, vandaar dat we hem op de voorgaande foto's niet terug vinden.

De houtfirma Van Stolk .... waar de te verzagen stammen in het water dreven en waar menige Rotterdamse jongen een nat pak heeft gehaald ....
Dit is een mooie foto die we ook al vrij nauwkeurig kunnen dateren.
We zien hier op een rijtje van links naar rechts "De Jacobus", de paltrok "De Bruinvisch", dan in aanbouw "De Jonge Hendrik" (niet van Van Stolk) en tenslotte de paltrok "De Adelaar" (gesloopt in 1927).
Waarom we de foto kunnen dateren? Wel, "De Jonge Hendrik" werd gebouwd in 1896 en brandde af in 1899.

Rotterdam toen en nu