Toen mij gevraagd werd een bijdrage aan dit herdenkingsboekje te leveren, ben ik diep in de herinneringen gedoken en dat zijn er vele na ongeveer twintig jaar werken aan "onze" school.

Wat voelde ik me trots en gelukkig toen ik op 1 maart 1934 benoemd werd! Eindelijk een echte baan en wát voor één. Ineens was je "lerares A.V.O." inplaats van "bezoldigd kwekelinge" aan 3 B.L.O. scholen in Amsterdam met een jaarsalaris van f.300.--.

Het prettige ven de nieuwe en voor mij totaal vreemde betrekking was, dat de afdeling A.V.O. (Alg.Vormend Onderwijs) uit
6 leraressen bestond, die volgens een vast schema moesten werken met het oog op het eventueel samenvoegen van de parallelklassen. De collega's waren allemaal even behulpzaam en aardig, zodat ik na een tijdje in 't team kon meemarcheren.

't Begin was in zoverre moeilijk, omdat ik na m'n B.L.O. periode de meisjes veel te hoog aansloeg en na twee of drie keer uitleggen dacht: "Dat snappen ze wel". Haar ze snapten 't niet!

Daar kwam ik bij 't schriftelijk werk wel achter. Als je bij aardrijkskunde antwoorden kreeg als: "Ons land is in het Oosten 't hoogst en in het westen het laagst, dus stromen de rivieren van het Noorden naar het Zuiden".!!

Maar al doende leert men.

Ordeproblemen waren er Gelukkig totaal niet. Om te beginnen deden de meisjes over 't algeheel erg hun best. Destijds was het een voorrecht om te mogen doorleren en de ouders van "onze" kinderen moesten er vaak offers voor brengen om dat mogelijk te maken.

Er heerste toen zo'n totaal andere sfeer dan tegenwoordig. Het leven was zoveel rustiger en werd nog niet beheerst door de televisie. Auto's waren er maar weinig en de kinderen hadden niet veel geld ter beschikking. Ze waren nog dankbaar voor kleine dingen. Dat merkte je b.v. op de schoolreisjes, waar zij zo intens van genoten.

Geen kind zou na afloop naar huis zijn gegaan zonder je uitbundig te hebben bedankt voor de prettige dag, terwijl het mij in m'n latere schooljaren wel overkomen is, dat ze eenvoudig zonder meer verdwenen: Je werd er toch zeker voor betaald!

Ook was het in die tijd nog mogelijk - ik laat in het midden of het beter was - de meisjes twee aan twee in de rij door die lange gangen naar de voordeur te brengen zonder een woord te zeggen.

In Mejuffrouw de Boer hadden we een ongelooflijk fijne directrice, maar inspraak .....vergeet het maar. Zij was veel ouder dan wij en zelf beschouwde ik haar haast als een lieve tante met een stel nichtjes, waar ze veel van hield, maar die wel moesten gehoorzamen. Je had totaal niets in te brengen en dat vond je nog heel gewoon ook. Zij had een groot gevoel voor humor en kon een grapje erg waarderen.

Dat heb ik aan den lijve ondervonden, toen ik in een overmoedige bui eens op 1 april mijn overbuurvrouw - zij is helaas een paar jaar geleden gestorven - met haar hele klas door de lange gang in die doodstille school naar het gymlokaal heb gestuurd z.g.n. om gefotografeerd te worden. Ze vond het wel een beetje gek, omdat er van tevoren niets over gezegd was, maar, nadat ze zich in de kleedkamer een beetje had opgetut, terwijl ik op haar klas paste n.b. vlak naast het kantoor van mejuffrouw de Boer, ging ze toch. In 't gymlokaal stond héél groot "1 April" op het bord. Na veel gegrinnik moest de hele stoet weer terug. Natuurlijk had juffrouw de Boer 't gemerkt: de directricekamer lag in de oude school op een zeer strategisch punt.

Ik schrok me wild, toen ik haar met de optocht mee zag lopen, maar tot m'n grote opluchting heeft ze er hartelijk om gelachen.

Zo was ze ook weer.

We hebben ook eens met een paar leraressen een boeren toneelstukje opgevoerd op één van de feestavonden. Omdat mijn ouders in Lochem woonden en ik vaak naar huis ging, zou ik wel voor de costuums zorgen. Dat leek me een fluitje van een cent, maar 't viel om de drommel niet mee. Gelukkig werd op 't laatste nippertje op school een pakket bezorgd en daar zaten ze in. Maar toen! Het waren geen kostuums van een boerendansvereniging, zoals ik verwacht had, maar echte boerenkleren en vies en stinken! Maar we moesten er in al vonden we 't nog zo erg.

En na afloop stond juffrouw de Boer ons op te wachten met voor ieder een pot badzout, wat in die tijd een enorme luxe was. We hebben er nog vaak om gelachen!

Wie in die tijd ook een heel belangrijke rol in de school speelde, was Van der Velden, de conciërge.

Die man moest letterlijk alles kunnen.

Als conciërge was hij de beschermer van de school + de hele vrouwelijke inhoud. Een enkele keer is 't voorgekomen, dat hij daarbij zelfs heeft moeten vechten én met succes.

Daarnaast was hij stoker, klusjesman, elektricien, fietsenmaker, toneelmeester, nachtwaker (met hond!), maaltijdbezorger per motorbakfiets, E.H.B.O.-er, ophaler van schoolzieke kinderen en weet ik wat nog meer.

Je kon echt zeggen: "Spreek met Van der Velden en 't komt in orde".

De leerlingen hadden een heilig respect voor hem, want "donderen" kon hij ook, als het nodig was.

Op een dag ging het schrift met dienstmededelingen van juffrouw de Boer weer eens rond. Meestal ontcijferden we dat met z'n tweeën in de tussendeur, want alleen kwam je er soms niet uit.

Die bewuste morgen stond erin, dat voortaan niemand meer 't eerste uur naar de W.C. mocht. En dat was dat! Maar helaas storen de ingewanden zich totaal niet aan zo'n verbod en 't schrift was de deur nog niet uit of één meisje kreeg opeens héél hoge nood.

 

"Ga maar gauw" zei ik "maar pas op dat de directrice je niet ziet, want dan krijgen wij allebei" Even later komt 't kind terug, badend in tranen. Ik schrok, want ik dacht al dat ze de W.C. niet had kunnen halen en voorzag een massa trammelant. Dat was 't gelukkig niet.

"Wat is er dan?' vroeg ik, "heeft de directrice je gezien?" "Nee, snikte ze, " niet juffrouw de Boer, maar de directeur".

Dat was meneer van der Velden! Gelukkig kreeg ik er niet van langs!

Maar genoeg over de "goede, oude tijd".

In 1939 kreeg ik, wegens huwelijk, onts1ag. Groot feest op school, veel - vaak originele cadeautjes; alle kinderen bruidssuikers: kortom een glorieus begin. Dat het vervolg minder glorieus was, werd de oorzaak van mijn terugkeer op school in 1951, dus na 12 jaar. Aangezien er aan de leerstof niets veranderd was (!), kon ik gewoon doorgaan, waar ik destijds was geëindigd. Helaas was juffrouw de Boer intussen overleden en had juffrouw Stüvel haar taak overgenomen. Hoe moeilijk dat besluit voor haar geweest moet zijn, kan ik me levendig voorstellen. Juffrouw Stüvel was in hart en nieren lerares en voor lesgeven blijft niet veel tijd over als je eenmaal directrice bent. Bovendien stond juffrouw de Boer, alleen al door het leeftijdsverschil, boven ons, terwijl juffrouw Stüvel onze collega was geweest en wij altijd op voet van gelijkheid met haar waren omgegaan.

Dat schept een heel andere verhouding. Maar het moet mij toch even van 't hart, dat zij zich op bewonderenswaardige wijze van haar moeilijke taak heeft gekweten.

Het is niet niks, een juffrouw de Boer te moeten opvolgen en dat in zulke roerige tijden. Bravo Aadje! De kinderen en wij hadden ons geen betere directrice kunnen wensen!

En roerige tijden waren het! Langzaam maar zeker begon de hele mentaliteit te veranderen. De televisie was in opkomst en zo kon het gebeuren, dat er een kind huilend mijn klas binnenkwam, omdat ze zo op haar kop had gekregen van een naaldvak lerares. Ze had n.l. haar huiswerk niet gemaakt.

"En ik kan het niet helpen" jammerde ze, "want de t.v. staat op de naaimachine en die mag er niet af van m'n vader!" Hoe 't respect voor ouders en leerkrachten begon af te nemen, mag blijken uit de volgende voorvallen.

Eén van de meisjes heeft een opvallend mooie trui aan met een bijzonder moeilijk patroon. Ik: "Kind, wat heb jij een prachtige trui aan!" Zij: "Ja, juf, die hep me moeder gemaakt." Ik: "Wat heb jij een knappe moeder, je hebt haar zeker wel een stevige pakkerd gegeven?" Zij: "Niks hoor, ze hep me toch zelf op de wereld geschopt, dan mot ze me maar ankleje ook."

G.J.M. Sandel-van den Hoek

Een meisje is erg brutaal en onhebbelijk geweest. Ik: "Zeg, weet je eigenlijk wel, wie je voor je hebt?" Zij:"Jewel hoor, gewoon een schooljuffrouw".

Natuurlijk had ik zelf door die stomme vraag dat brutale antwoord uitgelokt. Je bent niet voor niets van de oude stempel!

En daarna volgde de lange, taaie strijd tegen de lange broek en de make-up in de A.V.O.-lessen.

Tenslotte hebben we die kamp moeten opgeven.

Een meisje uit de eerste klas (12 jaar) komt binnen met roetzwarte randen om haar ogen. Volgens voorschrift moet 't zwart er af, maar 't kind - een schatje overigens - weigerde. Haar moeder had n.l. gezegd "Smeer het er maar goed dik op, dan zien ze die ontstoken randen niet zo!" Wat begin je dan als juf?

Tenslotte volgde dan wel de allergrootste verandering in de school: de intrede van de LERAAR. De eerste, die binnenkwam, was de heer Stuijt.

Hulde aan hem voor de moed, waarmee hij deze stap waagde en ook voor de tact, waarmee hij zijn plaats in onze vrouwengemeenschap innam.

Na hem volgden er langzamerhand meer en nu zou de school, zonder leraren, gewoon de school niet meer zijn. In het begin was het wel even wennen, vooral ook voor de meisjes, die het prachtig vonden,

Nu heb ik nog met geen woord gerept over de nieuwe school, waaraan ik toch ook twee jaar met plezier gewerkt heb, maar waarin ik me nooit écht thuis heb gevoeld. En dat lag niet aan de school of aan de Collega's, maar aan mezelf. In mijn prachtige lokaal met alles erop en eraan, heb ik me vaak erg alleen gevoeld. Geen tussendeur naar de collega's; directrice, administratie, conciërge, docentenkamer, overblijflokaal, alles onverbiddelijk ver weg. Van gauw even" aanwippen was geen sprake meer. 't Waren "tochten" die je moest ondernemen om er te komen. Beter dan vroeger? Ik weet 't niet. Maar wel weet ik, dat als wij - de oude garde - spreken over "onze" school, wij niet denken aan het prachtige, grote, moderne gebouw van nu, maar aan wijlen het knusse, houten keetje met al z'n ouderdomsgebreken en ongemakken, waarin we jarenlang als één grote familie keihard gewerkt hebben en dat we zo'n beetje als ons tweede tehuis beschouwden.

Tot besluit wens ik allen, die nu met zoveel inzet aan de nieuwe school werken, toe, dat zij - ook eenmaal tot de oude garde behorend - met evenveel nostalgie aan "hun" school mogen terugdenken als wij het nu doen aan de "onze".

G.J.M. Sandel-van den Hoek